Gedachten over een echt vrije samenleving

Het lamme handje van Adam Smith

Een reactie plaatsen

Adam Smith schreef zijn beroemde Inquiry into the Wealth of Nations, de geboorteakte van het liberaal kapitalisme,  op basis van zijn opvattingen in de Theory of Moral Sentiments.

Het eigenbelang in de kapitalistische samenleving is geen egoïsme, maar zorg voor anderen vanuit een goed begrip van de eigen positie.

Smith veronderstelt dat zijn onzichtbare hand een rechtvaardige samenleving maakt, omdat verantwoordelijke burgers op verstandige wijze hun eigenbelang nastreven. De liberale theorie van Adam Smith is een sociale theorie van individuen die wel hun eigenbelang behartigen (niet te verwarren met het vertonen van egoïstisch gedrag), maar zich tevens in hoge mate op elkaar richten. Daarbij verplaatsen ze zich in elkaars positie, voelen met de ander mee en ontlenen uiteindelijk zelfs hun eigen oordeel over goed en kwaad aan hun sociale omgeving. Smith illustreert dat met het beroemde voorbeeld van de lokale middenstanders:

“Niet van de welwil­lendheid van de slager, brouwer of bakker verwachten wij ons middagmaal, maar van de over­weging van hun eigenbelang. Wij doen geen beroep op hun goedheid, maar op hun eigenliefde, en wij onderhouden hen niet over onze behoeften, maar over hun belangen”.

Als economen en politici naar zijn theorie verwijzen dan zien ze gemakshalve twee dingen over het hoofd:

  1. Smith bedacht zijn onzichtbare hand in een tijd waarin mensen hun leven doorbrachten op een paar vierkante kilometer.  Dat is die al lang verloren wereld waarin mensen zich op elkaar richtten en zich in de ander verplaatsten, meevoelden.
  2. De onzichtbare hand is van de bakker en de slager. Van mensen dus. Ondernemingen moesten nog worden uitgevonden. Pas aan het eind van de negentiende eeuw werd de onderneming een zelfstandige juridische entiteit en komt de aansprakelijkheid van de onderneming los te staan van die van haar eigenaren. Van mensen dus.

Ondernemingen beschikken niet over dezelfde sociale ethiek als individuen, zij kennen slechts de ethiek van de groep.

De onderneming is hét product van het economisch systeem. Iedere onderneming is eigenlijk niets meer of minder dan een bundeling van krachten in de strijd om de schaarse middelen. De ethiek van de onderneming zit in de brievenbussen van de Amsterdamse grachtenpanden en de zakken van de miezerige Hollandse handelsman. De landen wier mensen, grondstoffen en infrastructuur ze gebruiken om hun winsten te maken kunnen fluiten naar  hun rechtvaardige aandeel.

Je zult tevergeefs zoeken naar  de zorg voor anderen vanuit een welbegrepen eigenbelang. 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s