Gedachten over een echt vrije samenleving

Subsidie

3 reacties

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft ons voorgerekend dat in de wereldwijde exploitatie van fossiele brandstoffen per jaar een bedrag van 5.600 miljard dollar ($ 5.600.000.000.000) niet in de kostprijs van het product wordt doorberekend. Voor een beetje begrip van dat getal: dat is ongeveer gelijk aan het jaarlijks BBP van Duistland en Frankrijk samen. Dat bedrag bestaat uit de kosten van de vervuiling die door het verbruik van die brandstoffen worden veroorzaakt. Het IMF stelt dat de energiesector dus feitelijk met enorme bedragen wordt gesubsidieerd. Het is een onvoorstelbaar bedrag maar niettemin slechts het spreekwoordelijke topje van de ijsberg.

De vrije markt wordt op ongekende schaal gesubsidieerd

Want als de winning van fossiele brandstoffen blijkt te worden gesubsidieerd, hoe zit het dan bijvoorbeeld met de voedingsindustrie? En de drank- en tabaksindustrie? Zitten de kosten van de gevolgen van kaalslag in tropische bossen en het leegvissen van zeeën in de kostprijs van voedsel? Ik denk het niet, net zo min als de maatschappelijke kosten van obesitas, hart- en vaatziekten en kanker, alcoholisme en verslaving.

Daar komt nog bij dat met name de grotere concerns het niet laten bij het afschuiven van kosten op de gemeenschap. Ze bedenken ook vernuftige omwegen, via vaak Hollandse brievenbussen, om te voorkomen dat ze een rechtmatige winstbelasting afdragen, waarmee de maatschappij de collectieve kosten van al die private feestjes zou kunnen financieren. Noem het naar believen uitvreten, klaplopen, flessentrekken of parasiteren, het werpt in ieder geval weer een frisse blik op de bedrijfswinsten en bonussen op “de vrije markt”.

Zijn er nog meer economische activiteiten die als kosten zouden moeten worden beschouwd? Om het antwoord te kunnen vinden moeten we eerst begrijpen hoe ons economisch systeem is ontstaan. Dat was een estafette van vier dwarse denkers:

1.   Johannes Kepler had in 1623 het kolossale idee dat de kosmos niet in beweging is door geesten (anima) maar door krachten (vis).

2.   Als remedie tegen de intellectuele chaos die dit idee teweegbracht creëerde René Descartes in 1637 een nieuwe zekerheid: een op de ratio gefundeerde wetenschappelijke methode met als doel de beheersing van de natuur. Zijn dubbele poging om tot een Godsbewijs te komen illustreert dat het nog niet zo eenvoudig was om los te komen van een door God bestiert universum.

3.   Thomas Hobbes bedacht vervolgens in 1651 een adequaat  organisatiemodel waarin de staat het algemeen belang bewaakt dat anders in de strijd om de schaarse middelen (de mens is de mens een wolf) het onderspit zal delven.

4.   En tenslotte droeg Adam Smith met zijn economische theorie in 1776 het estafettestokje over de finishlijn. Gebaseerd op een mensbeeld in de sociale context van die tijd. (In “het lamme handje van Adam Smith” heb ik uitgelegd dat die context er niet meer is, met alle gevolgen van dien).

Door buiten de bestaande kaders te denken heeft de mens zich in een proces van amper 150 jaar een totaal nieuw paradigma eigen gemaakt (achteraf bekeken uiteraard, you can only connect the dots looking backward).

Vanuit een op het eerste gezicht onschuldige gedachte in het hoofd van een astronoom, ontstaat een compleet nieuw beeld van de verhouding tussen de mens en de natuur, een daarop gestoelde wetenschappelijke methode, een nieuwe opvatting over de verhouding tussen mensen en een nieuw business model op basis van geld als de eenheid waarmee de vooruitgang kan worden gemeten.

In modern jargon van idee via concept en organisatiestructuur naar een operationeel business model.

Volgens het model van Hobbes behoren alle activiteiten van de staat tot de kosten van een economie. En als de wereldwijde exploitatie van de natuur en de economische expansie en concurrentiestrijd steeds meer frictie, congestie en spanningen veroorzaken, dan moeten we voor de volledigheid dus ook activiteiten als rechtspraak, advocatuur, accountancy, inspectie en controle en beveiliging en bewaking tot de kosten rekenen.

Als we met deze blik naar ons Bruto Binnenlands Product kijken dan zien we schokkende cijfers.

BNP

 

We zien hier de wet van de toenemende (relatieve) kosten (ook wel afnemende meeropbrengst) in werking op de schaal van een heel land. De kosten van onze economie groeien veel harder dan het BBP als geheel. Het optimum in de verhouding tussen kosten en opbrengsten is al geruime tijd geleden gepasseerd. We zijn in toenemende mate inefficiënt bezig. Een ondernemer zou al lang maatregelen hebben genomen of bij gebrek daaraan het loodje gelegd.

Ik wil ervoor pleiten dat instanties als het Centraal Planbureau en de Nederlandse Bank het Netto Binnenlands Product onderdeel maken van hun periodieke analyses van de Nederlandse economie. Dan kunnen we op Prinsjesdag zien of we er echt op vooruitgaan of dat het vooral schone schijn is wat er blinkt. En als het IMF dat zou willen doen voor alle landen in de wereld dan zal er zeker weten een heel verrassende ranglijst tevoorschijn komen.

Advertenties

3 thoughts on “Subsidie

  1. nou Cees, goed verhaal.

    Ik zou de staat en het IMF echter wel gelijk stellen aan CEO’s etc. De staat is in zekere zin de grootste graaier. Alleen zij hebben een verhaal geconstrueerd dat dit voor het algemeen belang zou zijn en ideëel.
    Zo construeren we allemaal een verhaal om ons geweten te sussen en het leven betekenis te geven. De waarheid kent echter geen oorsprong, maar is een effect. Een tijdelijke en persoonlijke constructie waar je aanhangers voor probeert te winnen. De meeste mensen binnen hun eigen kring, politici en andere leiders op grotere schaal. Alleen echte outcasts of totaal gestoorden weten zich hieraan te onttrekken.

  2. lees het korte verhaal “zaal no 6” van Tsjechow maar eens wat dat betreft.

  3. Ik ga Tsjechov zeker lezen Michiel.
    Kijk jij dan ondertussen naar Jozef van den Berg (https://www.youtube.com/watch?v=uZpfDvRhAWg)
    Maar het zou me niet verbazen als je hem al kent.

    Ik zie de staat toch echt als iets anders dan een bedrijf dat, wil zij voortbestaan, niets anders kan dan haar eigenbelang nastreven.
    Toen ik deze column publiceerde kon ik niet weten dat enkele dagen later het VW-schandaal mijn betoog zou onderstrepen.
    En niet geheel toevallig maakt de OESO vandaag een wereldwijd plan tegen ontduiking van winstbelasting bekend, dat de overheden naar schatting 215 miljard gaat opleveren.

    De CEO’s van bedrijven zijn geen slechterikken maar eerder slecht nadenkende deelnemers aan de wereld waarin zij terecht zijn gekomen. Lees wat dat betreft het boekje van Joris Luyendijk: “Het kan niet waar zijn”. Ik meen dat het Ionica smeets was die onlangs in een Volkskrant-column concludeerde dat het eigenlijk ook allemaal stumpers zijn omdat de toevoeging van geluk volgens onderzoek ophoudt bij een inkomen van ongeveer € 70.000 per jaar.

    Jozef zal dat vast extreem veel geld vinden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s