Gedachten over een echt vrije samenleving

De aarde redden

1 reactie

 

De afgelopen weken stond de wereld in het teken van de grote klimaatconferentie in Parijs. 195 landen sloten een historisch akkoord in een uiterste poging onze planeet te vrijwaren van een ingrijpende temperatuurstijging. Het enthousiasme is groot maar of het genoeg zal zijn? De Volkskrant van zaterdag 5 december doet daarom voor de zekerheid een beroep op ons allen. De krant opent met een grote foto van de Aarde met als begeleidende tekst “Zo helpt u de aarde redden” (als aankondiging van tips, elders in de krant).

Die zin is de ultieme samenvatting van ons zijn.

We denken dat de aarde gered moet worden en we geloven dat wij dat kunnen. Maar waarvan zou de aarde dan wel gered moeten worden? Van een beetje teveel CO2? In de meer dan 4 miljard jaar van haar bestaan heeft zij zichzelf altijd prima weten te redden en dat zal in de toekomst niet anders zijn. Met of zonder mensheid.

Hoe komt het dat de redactie van een gerenommeerde krant zoiets zonder schroom op de voorpagina plaatst? Is het grootheidswaan, naïviteit, onnadenkendheid? Of van alles een beetje?

Grootheidswaan is de resultante van wat wij de Verlichting noemen, de beweging die de rede centraal stelde en waarvoor Descartes de intellectuele basis legde. Alleen met het gezonde verstand kan men tot de waarheid komen.

Dit nieuwe idee van een superieure menselijke ratio als maat der dingen, komt natuurlijk niet zomaar uit de lucht vallen. Mensen denken niet zomaar iets, het gebeurt altijd vanuit een context. Wat was er gebeurd waardoor Descartes in 1637 zijn discours de la methode kon bedenken? Het is bekend dat hij sterk onder invloed stond van de nieuwe inzichten uit de natuurkunde en astronomie. En wat was daar het grote nieuwe inzicht? Niet dat de aarde om de zon draait. Nee, het mind blowing idee was dat hemellichamen niet worden voortbewogen door een ziel (anima) maar door een kracht (vis). Dat was namelijk wat Johannes Kepler in 1623 had bedacht en opgeschreven.

Op dat moment begon de natuur te veranderen van een goddelijk bezield wezen in een machine, een uurwerk. Was de mens ooit een integraal deel van een door God bestierd universum, nu had hij het speelveld verlaten om vanaf de tribune beter te kunnen waarnemen. Dat was in het begin best nog wel even wennen. Descartes en zijn tijdgenoten probeerden met de nieuwe inzichten vooral ook te bewijzen dat God bestaat. Maar die behoefte is allengs verdrongen door een snel groeiend zelfvertrouwen, om niet te zeggen een staat van collectieve euforie. (Het Griekse Euforia staat voor een extreem gevoel van vreugde dat met name voorkomt wanneer een extreme prestatie is verricht).

Het moet gezegd, het menselijk vernuft is groot gebleken. Opgezweept door ons economisch systeem hebben we de wereld in slechts een paar eeuwen totaal, ingrijpend en (voor onze begrippen) onherstelbaar veranderd. Ons zelfbeeld ook trouwens. Al is onze rationaliteit goed beschouwd niet meer dan wijsheid achteraf (you can only connect the dots looking backward), we denken de toekomst te kunnen maken. We compenseren, geven terug aan en maken nieuwe natuur. En nu denken we zelfs dat we de aarde gaan redden.

De aarde laat zich niet redden. Ook niet verprutsen trouwens.

Het enige dat de mens zou kunnen redden is zichzelf. Om te beginnen door terug te keren naar het speelveld en weer deel van het geheel te worden. Dat klinkt simpel maar verlangt een nieuw paradigma.

Wat moet daarvoor gebeuren?

Advertenties

One thought on “De aarde redden

  1. dostojevski zegt in misdaad en straf: hij die het meest gelooft in zijn eigen verhaal is het vrolijkst en in de gebroeders karamazow dat de mens zich slecht laat leiden door de macht, het wonder of het mysterie. Het wonder van wetenschap vervangt het mysterie van god. Ook zegt hij dat de mens de weelde van vrijheid niet aankan. Dit leidt uitsluitend tot jaloezie bij de zwakke en totale verveling bij de sterke. Onderdeel worden van het geheel speelt ook met dag punt, denk ik.

    Tot slot. Ondanks dat er rationeel geen reden is om de zin van het leven of de mens te duiden, zijn er toch veel vreugdevolle momenten

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s